<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<page xmlns="http://projectmallard.org/1.0/" xmlns:its="http://www.w3.org/2005/11/its" type="topic" style="task" id="mouse-mousekeys" lang="kk">

  <info>
    <link type="guide" xref="mouse"/>
    <link type="guide" xref="a11y#mobility" group="pointing"/>

    <revision pkgversion="3.8" date="2013-03-16" status="outdated"/>
    <revision pkgversion="3.10" date="2013-11-07" status="review"/>
    <revision pkgversion="3.18" date="2015-09-28" status="final"/>
    <revision pkgversion="3.29" date="2018-08-20" status="review"/>
    <revision pkgversion="3.33" date="2019-07-20" status="candidate"/>

    <credit type="author">
      <name>Phil Bull</name>
      <email>philbull@gmail.com</email>
    </credit>
    <credit type="author">
      <name>Shaun McCance</name>
      <email>shaunm@gnome.org</email>
    </credit>
    <credit type="editor">
      <name>Michael Hill</name>
      <email>mdhillca@gmail.com</email>
    </credit>
    <credit type="editor">
      <name>Ekaterina Gerasimova</name>
      <email>kittykat3756@gmail.com</email>
      <years>2013, 2015</years>
    </credit>

    <license xmlns="http://projectmallard.org/1.0/" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/">
  <p>This work is licensed under a <link href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/">Creative
  Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License</link>.</p>
</license>
    
    <desc>Тышқанды сандық блок арқылы басқару үшін тышқан пернелерін іске қосыңыз.</desc>
  </info>

  <title>Сандық блок көмегімен шерту және тышқан курсорын жылжыту</title>

  <p>Егер сізге тышқанды немесе басқа нұсқау құрылғысын пайдалану қиын болса, тышқан курсорын пернетақтадағы сандық блок арқылы басқаруға болады. Бұл мүмкіндік <em>тышқан пернелері</em> деп аталады.</p>

  <steps>
    <item>
      <p><gui xref="shell-introduction#activities">Іс-әрекеттер</gui> шолуын ашып, <gui>Арнайы мүмкіндіктер</gui> деп тере бастаңыз.</p>
      <p><gui>Әрекеттер</gui> шолуына оны басу арқылы, тышқан курсорын экранның жоғарғы сол жақ бұрышына апару арқылы, <keyseq><key>Ctrl</key><key>Alt</key><key>Tab</key></keyseq> пернелерін басып, содан кейін <key>Enter</key> басу арқылы немесе <key xref="keyboard-key-super">Super</key> пернесін пайдалану арқылы қол жеткізуге болады.</p>
    </item>
    <item>
      <p>Панельді ашу үшін <gui>Арнайы мүмкіндіктер</gui> батырмасын шертіңіз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><gui>Нұсқау және шерту</gui> бөлімін ашу үшін оны таңдаңыз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><gui>Тышқан пернелері</gui> ауыстырып-қосқышын іске қосыңыз.</p>
    </item>
    <item>
      <p><key>Num Lock</key> сөндірулі екеніне көз жеткізіңіз. Енді тышқан курсорын сандық блок арқылы жылжыта аласыз.</p>
    </item>
  </steps>

  <p>Сандық блок — бұл пернетақтадағы, әдетте шаршы тор түрінде орналасқан сандық батырмалар жиынтығы. Егер сізде сандық блогы жоқ пернетақта болса (мысалы, ноутбук пернетақтасы), функциялық (<key>Fn</key>) пернесін басып тұрып, пернетақтадағы кейбір басқа пернелерді сандық блок ретінде пайдалануыңыз қажет болуы мүмкін. Егер сіз бұл мүмкіндікті ноутбукте жиі пайдалансаңыз, сыртқы USB немесе Bluetooth сандық пернетақталарын сатып алуға болады.</p>

  <p>Сандық блоктағы әрбір сан бір бағытқа сәйкес келеді. Мысалы, <key>8</key> пернесін басу курсорды жоғары жылжытады, ал <key>2</key> пернесін басу оны төмен жылжытады. Тышқанмен бір рет шерту үшін <key>5</key> пернесін басыңыз немесе қос шерту үшін оны екі рет жылдам басыңыз.</p>

  <p>Көптеген пернетақталарда оң жақ шертуді орындауға мүмкіндік беретін арнайы перне болады, ол кейде <key xref="keyboard-key-menu">Мәзір</key> пернесі деп аталады. Бірақ бұл перне тышқан курсорының орнына емес, пернетақта фокусының орнына жауап беретінін ескеріңіз. <key>5</key> немесе сол жақ тышқан батырмасын басып тұру арқылы оң жақ шертуді қалай орындау керектігі туралы ақпаратты <link xref="a11y-right-click"/> бөлімінен қараңыз.</p>

  <p>Егер тышқан пернелері іске қосулы кезде сандарды теру үшін сандық блокты пайдаланғыңыз келсе, <key>Num Lock</key> пернесін іске қосыңыз. Бірақ <key>Num Lock</key> қосулы кезде тышқанды сандық блокпен басқару мүмкін емес.</p>

  <note>
    <p>Пернетақтаның жоғарғы жағында қатар орналасқан кәдімгі сандық пернелер тышқан курсорын басқармайды. Тек сандық блоктағы сандық пернелерді пайдалануға болады.</p>
  </note>

</page>
